W świecie cyfrowych usług i długich regulaminów, których nikt nie czyta, narzędzia oparte na sztucznej inteligencji mogą stać się kluczowe dla skutecznej ochrony konsumentów. System ARBUZ, opracowany przez AI LAB w Ośrodku Przetwarzania Informacji – Państwowym Instytucie Badawczym (OPI PIB), to jedno z najnowocześniejszych rozwiązań w tym obszarze. Jego zadaniem jest wykrywanie klauzul niedozwolonych w umowach B2C, czyli takich, które stawiają konsumenta na niekorzystnej pozycji względem przedsiębiorcy.
ARBUZ wspiera codzienną pracę Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK), który dzięki temu może szybciej i skuteczniej identyfikować potencjalnie nieuczciwe zapisy – jeszcze zanim pojawią się skargi konsumentów. Co więcej, Komisja Europejska dostrzegła potencjał tego narzędzia i rozważa jego implementację w państwach członkowskich Unii.
Jak działa ARBUZ?
System ARBUZ został zaprojektowany jako kompleksowe narzędzie wspierające cały proces analizy umów – od pozyskania dokumentu, przez jego przekształcenie do formy tekstowej, aż po wykrycie i ocenę potencjalnie abuzywnych klauzul oraz wygenerowanie dokumentów potrzebnych do wszczęcia postępowania.
ARBUZ korzysta z nowoczesnych modeli językowych typu transformer oraz algorytmów wyszukiwania informacji, które umożliwiają identyfikację fragmentów tekstu podobnych semantycznie do znanych już klauzul niedozwolonych. Analiza odbywa się automatycznie, a końcowa decyzja o uznaniu klauzuli za abuzywną zawsze pozostaje w rękach pracownika UOKiK.
Czym są klauzule niedozwolone?
Są to zapisy w umowach, które – bez indywidualnych negocjacji – naruszają równowagę między stronami na niekorzyść konsumenta. Przykłady to m.in. przenoszenie jurysdykcji do innego kraju, wyłączenie odpowiedzialności za szkodę na zdrowiu czy obowiązkowe rozwiązywanie sporów w arbitrażu.
Sztuczna inteligencja w służbie konsumenta
ARBUZ analizuje nie tylko ręcznie wgrywane pliki, ale potrafi także samodzielnie przeszukiwać Internet w poszukiwaniu wzorców umów. Dzięki wbudowanemu crawlerowi system potrafi automatycznie pobierać dokumenty z wybranych domen, klasyfikować je jako potencjalne umowy i oceniać ich treść.
W ramach projektu stworzono także nowe modele językowe zoptymalizowane pod kątem języka polskiego, zestawy danych uczących zawierające ponad 24 000 oznaczonych klauzul oraz narzędzia do automatycznego wyodrębniania głównej treści z dokumentów internetowych.
Skuteczność potwierdzona konkursem
ARBUZ powstał jako efekt zwycięstwa zespołu OPI PIB w konkursie ogłoszonym przez UOKiK w 2021 roku, w ramach projektu „Artificial Intelligence for Consumer Protection Empowerment”. Celem było stworzenie narzędzia AI, które znacznie przyspieszy analizę dużej liczby umów i usprawni działania na rzecz ochrony konsumentów.
– Jestem dumny, że system ARBUZ opracowany w AI Labie OPI PIB, został doceniony w Europie. Dostaliśmy wiele gratulacji za opracowanie tego narzędzia, które wspiera budowanie bardziej przejrzystych i sprawiedliwych relacji między konsumentami a przedsiębiorcami. Naszym systemem zainteresowała się Komisja Europejska. Jesteśmy już po pierwszych rozmowach w Brukseli. Mam nadzieję, że wkrótce urzędy z innych państw UE będą mogły zaimplementować system OPI PIB – mówi dr hab. inż. Jarosław Protasiewicz, dyrektor Ośrodka Przetwarzania Informacji – Państwowego Instytutu Badawczego.
Wyzwania techniczne
W trakcie tworzenia ARBUZ-a badacze musieli rozwiązać wiele trudnych problemów:
- Nierównowaga danych – mniej niż 1% zdań w typowych umowach zawiera klauzule abuzywne, co znacząco utrudnia uczenie modeli.
- Różnorodność branż – zapisy z sektora bankowego różnią się od tych w usługach turystycznych czy e-commerce, co utrudnia generalizację.
- Subiektywność ocen – ocena abuzywności bywa niejednoznaczna i zależy od kontekstu oraz interpretacji przepisów.
- Jakość dokumentów – wiele plików to skany niskiej jakości, co utrudnia ich poprawne przetworzenie przez OCR.
Przewaga nad konkurencją
W porównaniu z podobnymi komercyjnymi systemami, ARBUZ wyróżnia się pełną dokumentacją technologiczną, jawnością danych oraz ukierunkowaniem na wsparcie administracji publicznej. System umożliwia szybkie porównywanie nowych klauzul z wcześniej zidentyfikowanymi i ułatwia pracę analityczną wielu oddziałów UOKiK w różnych regionach Polski.
– Nasz system, to dobry przykład wykorzystania sztucznej inteligencji do realizacji zadań, które człowiekowi zajmują dużo czasu. Umożliwia on analizę dużej liczby dokumentów jednocześnie, co dla człowieka byłoby czasochłonne. Dzięki jego implementacji, pracownicy mają więcej czasu na inne obowiązki. System pomaga efektywnie eliminować praktyki niezgodne z prawem. Sztuczna inteligencja pomaga więc jeszcze lepiej chronić prawa konsumentów w Polsce. A mam nadzieję, że już wkrótce w całej Europie – dodaje dr inż. Marek Kozłowski, kierownik AI Labu w OPI – PIB.
Przyszłość AI w ochronie konsumenta
Choć ARBUZ nie jest jedynym systemem AI opracowanym przez OPI PIB (równolegle rozwijany jest także system ANSI do analizy opinii konsumentów), to właśnie on pokazuje, jak skutecznie można połączyć prawo, sztuczną inteligencję i interes społeczny. W erze cyfrowej, gdzie zasady gry często ustalają najwięksi gracze rynkowi, tego rodzaju narzędzia dają realną szansę na przywrócenie równowagi między konsumentem a biznesem.
źródło: informacja prasowa
Dodaj komentarz